Wie de meterkast openmaakt, ziet een rij schakelaars die op het eerste gezicht op elkaar lijken. Toch doen ze heel verschillende dingen. De twee belangrijkste zijn de aardlekschakelaar en de installatieautomaat, en het verschil begrijpen helpt u niet alleen om de meterkast te lezen, maar ook om te weten wat er aan de hand is als de stroom uitvalt.

Twee soorten bescherming

De kern is eenvoudig: de twee componenten beschermen tegen twee verschillende gevaren.

De aardlekschakelaar beschermt mensen tegen een elektrische schok.
De installatieautomaat beschermt de installatie tegen oververhitting en brand.

U heeft ze allebei nodig, want het ene gevaar sluit het andere niet uit. Een installatie met alleen automaten beschermt u niet tegen elektrocutie; een installatie met alleen een aardlekschakelaar beschermt de bedrading niet tegen overbelasting.

De aardlekschakelaar: bescherming van personen

De aardlekschakelaar (ook wel "aardlek" genoemd) meet continu of er evenveel stroom terugkomt als er wegstroomt. Lekt er stroom weg naar de aarde — bijvoorbeeld via een defect apparaat, via vocht of via uw lichaam als u iets aanraakt wat onder spanning staat — dan schakelt hij in milliseconden uit.

In woningen is de aardlekschakelaar ingesteld op 30 milliampère: een verschil dat zo klein is dat u het amper voelt, maar dat al levensgevaarlijk kan zijn. Slaat uw aardlekschakelaar regelmatig af, dan is er een lekstroom die u moet laten opsporen; daarover leest u meer in ons artikel over waarom de aardlekschakelaar steeds afslaat.

De installatieautomaat: bescherming van de installatie

De installatieautomaat (vroeger deed de smeltzekering, de "stop", dit werk) beschermt elke groep tegen twee dingen:

Overbelasting: sluit u te veel vermogen op één groep aan, dan wordt de bedrading te warm. De automaat schakelt uit voordat dat gevaarlijk wordt.
Kortsluiting: raken twee draden elkaar, dan ontstaat een enorme stroom in een fractie van een seconde. De automaat onderbreekt die meteen.

Elke groep in uw meterkast heeft een eigen automaat, meestal van 16 ampère. Daarom slaat bij overbelasting maar één groep af en niet de hele woning. Wilt u weten hoeveel groepen — en dus automaten — u nodig heeft, lees dan hoeveel groepen heb ik nodig in mijn meterkast.

Wat het verschil u vertelt bij een storing

Het mooie is dat u aan wélke schakelaar afslaat, kunt aflezen wat er ongeveer aan de hand is:

Eén groepsautomaat slaat af: die groep is overbelast (te veel apparaten tegelijk) of er is kortsluiting op die groep. Vaak lost u dit op door minder tegelijk te gebruiken of het defecte apparaat te vinden.
De aardlekschakelaar slaat af: er is een lekstroom. Dit raakt vaak meerdere groepen tegelijk, omdat één aardlekschakelaar meestal meerdere groepen beschermt.

Die eerste diagnose scheelt tijd, of u nu zelf zoekt of de elektricien belt.

De aardlekautomaat: het beste van twee werelden

Steeds vaker wordt de aardlekautomaat toegepast: één component dat beide functies combineert. Hij beschermt tegelijk tegen lekstroom én tegen overbelasting en kortsluiting, voor één specifieke groep.

Het voordeel is dat elke groep zijn eigen aardlekbeveiliging krijgt. Slaat er dan iets af, dan ligt alleen die ene groep eruit en niet meteen het halve huis. Bij een moderne groepenkast of een nieuwe elektra-installatie wordt hier vaak voor gekozen, zeker voor kritische groepen zoals de koelkast of een laadpaal.

Hoeveel aardlekschakelaars hoort een woning te hebben?

Vroeger had een woning vaak maar één aardlekschakelaar voor de hele installatie. Het nadeel daarvan merkt u meteen als er iets misgaat: één lekstroom legt dan het hele huis plat — ook de koelkast, de wifi en alle verlichting tegelijk. Vervelend, en soms gevaarlijk, bijvoorbeeld als de vriezer 's nachts ontdooit zonder dat u het merkt.

Tegenwoordig is het uitgangspunt om de groepen over meerdere aardlekschakelaars te verdelen, of beter nog: kritische groepen een eigen aardlekautomaat te geven. Slaat er dan iets af, dan blijft de rest van het huis gewoon werken en is meteen duidelijk waar het probleem zit. Hoeveel beveiligingen u precies nodig heeft, hangt samen met het aantal groepen; daarover leest u meer in hoeveel groepen heb ik nodig in mijn meterkast.

Een praktisch geheugensteuntje

Raakt u in de war door de termen, gebruik dan dit ezelsbruggetje. De installatieautomaat let op de hoeveelheid stroom die door de draad gaat: wordt het te veel (overbelasting of kortsluiting), dan schakelt hij uit. De aardlekschakelaar let op of de stroom kwijtraakt: komt er minder terug dan eruit ging, dan lekt er ergens stroom weg en schakelt hij uit.

De een bewaakt dus de hoeveelheid, de ander bewaakt of de stroom "verdwijnt". Daarom vullen ze elkaar aan en kan de een de ander niet vervangen. En daarom vertelt het u ook iets: slaat een losse groep eraf, denk dan aan te veel apparaten of kortsluiting op die groep; slaat de aardlekschakelaar eraf, denk dan aan een lekstroom door een apparaat, vocht of beschadigde bedrading.

En in oudere Amsterdamse meterkasten?

In veel oudere panden, bijvoorbeeld in Amsterdam-Noord of het Centrum, treffen we nog meterkasten aan met smeltzekeringen ("stoppen") en soms zonder of met maar één aardlekschakelaar voor de hele woning. Dat voldoet niet meer aan de huidige inzichten over veiligheid. Bij een vernieuwing krijgt u moderne automaten en voldoende aardlekbeveiliging, ingedeeld volgens de norm NEN 1010.

Wanneer een elektricien inschakelen

Het lezen van uw meterkast mag u zelf, maar het wijzigen ervan niet. Schakel een elektricien in als u twijfelt over de veiligheid van uw meterkast, als er nog stoppen in zitten, als er maar één aardlekschakelaar voor alles is, of als er onderdelen warm aanvoelen of een brandlucht geven. Een korte inspectie maakt duidelijk of uw beveiliging nog op orde is.

Conclusie

De aardlekschakelaar beschermt ú; de installatieautomaat beschermt uw installatie. Allebei zijn ze onmisbaar, en de moderne aardlekautomaat combineert beide per groep. Weten welke afslaat, vertelt u meteen wat er speelt. Twijfelt u over de staat van uw meterkast, laat het dan nakijken — het is de goedkoopste verzekering tegen brand en schok.

Wilt u uw meterkast laten beoordelen of moderniseren? Neem contact op voor een vrijblijvend advies.

Aardlekschakelaar of installatieautomaat: het verschil